Wspinanie w drogach to najbardziej uniwersalna odmiana wspinaczki, a mimo to skale trudności różnią się w zależności od miejsca na świecie. 7a w przewodniku po Buoux, 5.11c/d w przewodniku po Red River Gorge, VIII w Dolomitach, E4/E5 6a w Peak District. 4 zapisy, które opisują z grubsza tę samą trudność fizyczną… albo i nie!!! Ten artykuł zestawia systemy obok siebie: czytaj amerykański przewodnik bez wahania, otwieraj niemiecki bez potykania się o cyfry rzymskie. I zrozum, dlaczego brytyjskie E5 to nie sportowe 7a. Tabela przeliczeniowa w komplecie, do wydruku na kolejny wyjazd.

System francuski: od 3a do 9c

System francuski wywodzi się z prac Willo Welzenbacha z lat 20. XX wieku, podjętych i rozszerzonych po wojnie, a potem ustabilizowanych w latach 70., kiedy wspinaczka sportowa eksplodowała we Francji. Zasada jest prosta: cyfra (od 1 do 9, teoretycznie nawet 10), litera (a, b, c), modyfikator (+ albo nic). Między dwoma stopniami istnieje ukośnik dla dróg, które pływają (7c/7c+). System jest otwarty w górę, bez teoretycznego sufitu.

Dominuje we Francji, Hiszpanii, Włoszech, Szwajcarii i Belgii, a od lat 80. szeroko rozlał się na resztę świata. Punkty odniesienia, które warto zapamiętać:

• 3a-4c: początki, chwyty „wygodne”
• 5a-5c: rozgrzewka dla samodzielnego wspinacza, poziom początkujący w skałach
• 6a-6b: poziom masowy, duża część wspinaczy mieści się w tym przedziale
• 6c-7a: zaawansowany, 7a pozostaje wielkim symbolicznym celem wielu dorosłych wspinaczy
• 7b-7c: tu zaczyna się wyjście poza średni poziom. Ten poziom ma tendencję wzrostową w ostatnich latach wraz z popularyzacją wspinania.
• 8a: symboliczny próg zapalonego wspinacza, kilkadziesiąt lat temu bardzo wysoki poziom, a dziś to całe wejście do kategorii wspinacza eksperta.
• 8b-8c: wysoki poziom międzynarodowy
• 9a-9b: światowa elita
• 9c: ultra wysoki poziom, otwarty przez Adama Ondrę drogą Silence w Flatanger (Norwegia) w 2017 roku

System amerykański YDS (Yosemite Decimal System)

YDS, czyli Yosemite Decimal System, narodził się w Sierra Club na Tahquitz Rock w Kalifornii w latach 50. Dzieli trudność na 5 klas: klasa 1 to marsz, klasa 2 to strome podejście, gdzie czasem kładzie się ręce, klasa 3 to „skalna” turystyka, klasa 4 to łatwa wspinaczka, klasa 5 to wspinaczka wolna z liną. Wszystko, co nas interesuje w skałach, wpada do klasy 5, stąd zapis 5.X.

W wersji historycznej system biegnie od 5.0 do 5.9. Kiedy wspinacze z Yosemite zaczęli przekraczać 5.9, w latach 60. otworzyli 5.10. Żeby poradzić sobie ze ściskiem na górze, od 5.10 dodano litery a, b, c, d: 5.10a, 5.10b, 5.10c, 5.10d, potem 5.11a i tak dalej. Dziś system sięga 5.15d, czyli odpowiednika francuskiego 9c. Warto zaznaczyć, że Amerykanie też czasem zachowują ukośnik, który zapisują jako 5.13a/b albo 5.13a-b, zależnie od regionu.

YDS dominuje w USA, w Kanadzie (z kilkoma lokalnymi konwencjami) i częściowo rozciąga się na Amerykę Południową. Przewodnik po Red River Gorge czy po Smith Rock zawsze użyje YDS dla dróg sportowych i często doda komentarz R albo X dla ryzyka asekuracji (patrz niżej).

Tabela przeliczeniowa: system francuski, YDS i UIAA

Poniższe przeliczenia są zgodne z konsensusem, ale na marginesach bywają sporne: francuskie 6a może być 5.10a albo 5.10b w zależności od przewodnika, a przeliczenie między YDS a UIAA różni się w zależności od książki. Traktuj to jak kompas, nie jak GPS.

Francuski	YDS	UIAA
4	5.5	IV
4+	5.6	IV+
5a	5.7	V-
5b	5.8	V+
5c	5.9	VI
6a	5.10a	VI+
6a+	5.10b	VII-
6b	5.10c	VII
6b+	5.10d	VII+
6c	5.11a	VII+/VIII-
6c+	5.11b	VIII-
7a	5.11c/d	VIII
7a+	5.12a	VIII+
7b	5.12b	VIII+/IX-
7b+	5.12c	IX-
7c	5.12d	IX
7c+	5.13a	IX+
8a	5.13b	IX+/X-
8a+	5.13c	X-
8b	5.13d	X
8b+	5.14a	X+
8c	5.14b	XI-
8c+	5.14c	XI-/XI
9a	5.14d	XI
9a+	5.15a	XI/XI+
9b	5.15b	XI+/XII-
9b+	5.15c	XII-
9c	5.15d	XII

System UIAA (cyfry rzymskie)

UIAA, Union Internationale des Associations d’Alpinisme, sformalizowała system w cyfrach rzymskich, żeby ujednolicić wyceny alpejskie i skalne w Europie Środkowej. Zaczyna się od I (strome ścieżki, gdzie czasem trzyma się rękami) i od 1985 roku jest otwarta w górę: z założenia nie ma sufitu, ale najwyższym realnie przyznanym stopniem pozostaje dziś XII (Silence, 9c, poprowadzona przez Adama Ondrę w 2017 roku).

UIAA pozostaje dominująca w Niemczech, Austrii, Czechach, na Słowacji i we włoskich Alpach, zwłaszcza w Dolomitach. Kiedy otwierasz przewodnik po Tre Cime, Civetta, Catinaccio czy Sella, czytasz cyfry rzymskie. Słynny przypadek szczególny: Elbsandstein w Saksonii używa bardzo konserwatywnego wariantu lokalnego (notoryczny sandbag), z systemem, który sięga powyżej XII i nie dopuszcza ani magnezji, ani metalowych kostek. Saksońskie VIIIa to nie standardowe VIII UIAA, jest ostrzejsze.

Brytyjski system trad

Brytyjczycy wyceniają wspinaczkę tradycyjną na 2 skrzyżowanych osiach. To system najbogatszy w informacje i najbardziej dezorientujący, kiedy się go poznaje. Pierwsza oś to „grade adjectival”, stopień przymiotnikowy, który opisuje całościowe ryzyko: jakość asekuracji, wysokość możliwego lotu, konsekwencje błędu, ekspozycję. Rozkłada się tak:

• Easy, Moderate, Difficult (zapisywane Diff), Very Difficult (VDiff)
• Severe (S), Hard Severe (HS), Very Severe (VS), Hard Very Severe (HVS)
• Extreme: E1, E2, E3, obecnie aż do E11 i E12

Druga oś to „technical grade”, stopień techniczny, który opisuje czystą trudność najtrudniejszego ruchu, niezależnie od niebezpieczeństwa: 4a, 4b, 4c, 5a, 5b, 5c, 6a, 6b, 6c, 7a, 7b. 2 stopnie czyta się razem: E5 6a jest mniej techniczne, ale dużo bardziej ryzykowne niż E1 7a. Pierwsze źle się asekuruje i może skończyć się lotem o poważnych konsekwencjach, drugie asekuruje się dobrze, ale wymaga dobrego poziomu. Podręcznikowy przypadek: Rhapsody, otwarta przez Dave’a MacLeoda w Dumbarton Rock w 2006 roku, wyceniona na E11 7a, gdzie długi lot jest możliwy na „marginalnej” asekuracji.

We Francji ryzyko rzadko bywa wprost opisane w przewodnikach sportowych. W najlepszym razie przeczytasz „engagé”, „pierwszy punkt wysoko” albo komentarz o jakości wyposażenia. W drogach wielowyciągowych i w terenie przygodowym (TA) wycena wzbogaca się o osobny kod (E1 do E6 albo T1 do T6, zależnie od regionu). Żeby spokojnie korzystać z zagranicznego przewodnika, sprawdź lokalny system wyceny!!

Jak buduje się konsensus wokół wyceny

Pierwszy zdobywca proponuje, społeczność zatwierdza. Ta zasada obowiązuje od początku. Ten, kto pierwszy „uwolni” drogę, spędza na niej czasem tygodnie albo miesiące, co czyni go sędzią we własnej sprawie. Powtarzający mogą potem znaleźć lepszą betę (ustawienia, kolanówki) i wycena może się skruszyć. Kilka słynnych obniżeń wyceny:

• Akira (Fred Rouhling, Charente): zaproponowana jako 9b w 1995 roku, pierwsze ogłoszone 9b na świecie, przez 25 lat bez powtórzenia, traktowana przez międzynarodową społeczność jak ekscentryzm. Powtórzona w 2020 roku przez Seba Bouina i Luciena Martineza, którzy obniżają jej wycenę do 9a.
• Bibliographie (Céüse): otwarta jako 9c przez Alexa Megosa w sierpniu 2020 roku, co czyniło ją 2. drogą tego poziomu na świecie. Powtórzona w sierpniu 2021 roku przez Stefano Ghisolfiego, który proponuje 9b+ po znalezieniu kolana.

Jaki poziom odpowiada czemu w twoim przypadku

Praktyczne punkty odniesienia, żeby umieścić twój poziom w kolejnych systemach:

• Robisz 6a we francuskich skałach: 5.10a YDS, VI+ UIAA, HVS 5a w brytyjskim trad
• Pracujesz nad 7a: 5.11d YDS, VIII UIAA, z grubsza odpowiednik sportowego E2 5c
• Celujesz w 8a: 5.13b YDS, IX+/X- UIAA, w większości poza polem brytyjskiego trad
• Czytasz niemiecki przewodnik, który podaje VII+: szykuj się na francuskie 6b+, czyli 5.10d YDS
• Jedziesz do Włoch w Dolomity i czytasz V+: to 5b

Żeby pójść dalej w czytaniu poziomów i w progresji, zobacz ogólny przewodnik po wycenach, szczegóły systemu bulderowego (Fontainebleau i V-grade) oraz kontrast ścianka / skały, który tłumaczy, dlaczego 6b na ściance to nie 6b w skałach.

FAQ

Jaki jest odpowiednik francuskiego 7a?

Francuskie 7a odpowiada 5.11c albo 5.11d w amerykańskim YDS (granica pływa zależnie od przewodnika) oraz VIII UIAA, czasem VIII- zależnie od lokalnej konwencji. W brytyjskim trad to rząd wielkości sportowego E2 5c, ale porównanie pozostaje kulawe, bo E obejmuje ryzyko asekuracji.

Dlaczego Amerykanie mówią 5.13a zamiast 7c+?

Bo ich system dziedziczy po Yosemite Decimal System. Każda droga w skałach jest więc w klasie 5, a cyfra po kropce oznacza poziom wewnątrz tej klasy. 5 nie jest tak naprawdę trudnością, to historyczny przedrostek.

Czym jest 5.10c?

5.10c odpowiada mniej więcej francuskiemu 6b, czyli poziomowi początkującego zaawansowanego. Odcień c leży w środku stopnia 5.10, między 5.10a (blisko 6a) a 5.10d (blisko 6b+).

Jaki poziom trzeba mieć, żeby zapisać się do klubu?

Żaden, tak naprawdę. Większość klubów przyjmuje kompletnie początkujących, a progresja dzieje się na miejscu. Jeśli chcesz się umiejscowić, zanim przyjdziesz, umiejętność wspinania w 5b albo 5c w zupełności wystarczy, żeby uchodzić za samodzielnego. 6a w skałach to już solidny próg.

Żeby czytać dalej od strony treningu i słownictwa: progresja we wspinaczce, ćwiczenia i program na hangboardzie, słownik wspinaczkowy.

Żeby pójść dalej… czytaj dalej